Αυτισμος & ομιλια: Περαστε καλα με το παιδι. Οι λεξεις θα ακολουθησουν.

 In Blog

Αν έχουμε δυσκολία να εμπνεύσουμε ένα παιδί με αυτισμό να χρησιμοποιήσει τις λέξεις που ήδη γνωρίζει, ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό The ASHA Leader, του Αμερικανικού Συλλόγου Λογοπαθολόγων, μας προτρέπει να ασχοληθούμε πρώτα με τη βάση της επικοινωνίας -όχι απλώς τη γλώσσα- βάζοντας το παιχνίδι και τα αστεία μέσα στη θεραπεία του παιδιού αλλά και στην καθημερινότητά του. Οι λέξεις θα ακολουθήσουν.

Πηγή: The ASHA Leader https://leader.pubs.asha.org/doi/10.1044/leader.MIW.24042019.32

Μετάφραση-προσαρμογή: Αναστασία Σταγιάνου, ΜΑ, MS, CCC-SLP.

“Δεν καταλαβαίνω τι γίνεται—ο γιός μου έχει λέξεις. Απλά δεν τις χρησιμοποιεί.” Η συγγραφέας του άρθρου στο περιοδικό The ASHA Leader , Jessie Ginsburg, Παθολόγος Λόγου & Ομιλίας, ξεκινά διερωτώμενη πόσες φορές έχει ακούσει αυτή την πρόταση στην καριέρα της, όπως κι εμείς στο Λογοδίκτυο, ειδικά από γονείς παιδιών στο αυτιστικό φάσμα (ΔΑΦ). Όπως εξηγεί η Ginsburg, ένα παιδί με ΔΑΦ που γνωρίζει λέξεις αλλά δεν τις χρησιμοποιεί “πιθανότατα αντιμετωπίζει άλλα, πιο σημαντικά θέματα που επηρεάζουν τη χρήση της γλώσσας”. 

Συνεπώς, “πριν αρχίσουμε να δουλεύουμε τη γλώσσα, χρειάζεται να δούμε αυτά τα άλλα θέματα. Κι από αυτά, το βασικότερο είναι το εσωτερικό κίνητρο για επικοινωνία. Προκειμένου τα παιδιά να μιλήσουν, πρέπει προπαντός να έχουν κίνητρο”, λέει η Ginsburg. Τα παιδιά που δεν έχουν κίνητρο, έχουν δυσκολίες στην ρύθμιση και την κοινωνική συμμετοχή στο εδώ και τώρα, τις θεμελιώδεις δεξιότητες που απαιτούνται για επιτυχημένη επικοινωνία.

Είναι αλήθεια ότι οι δεξιότητες αυτές μπορεί να παραβλέπονται καμιά φορά στη θεραπεία, καθώς θεραπευτές και γονείς ρίχνουμε όλο το βάρος στο “να μιλήσει το παιδί”. Και είναι αλήθεια, όπως λέει η αρθρογράφος, ότι ένα παιδί, έστω και χωρίς ρύθμιση και χωρίς συμμετοχή στο εδώ και τώρα, “μπορεί ενδεχομένως να απομνημονεύσει συγκεκριμένες φράσεις, π.χ. Θέλω γάλα.” 

Όμως αν το γάλα στο ψυγείο έχει τελειώσει, η απομνημόνευση δεν αρκεί. Το παιδί θα χρειαστεί να χρησιμοποιήσε τον λόγο αποτελεσματικά και να αλληλεπιδράσει με ευελιξία και αυτονομία, να σκεφτεί εναλλακτικά, να παράγει νέες ιδέες και νέες προτάσεις, να ρωτήσει και να διερευνήσει για να επιλύσει το πρόβλημα που αντιμετωπίζει στη συγκεκριμένη κατάσταση (π.χ. να ρωτήσει Και πότε θα πάρουμε γάλα; ή Μήπως μπορεί να φέρει ο μπαμπάς; ή να ζητήσει από τη μαμά να πάνε μαζί να πάρουν το γάλα εκείνη τη στιγμή ή να βρει μια εναλλακτική π.χ. Δεν πειράζει, θα πιω χυμό ή θα φάω γιαούρτι). 

Αν θέλουμε το παιδί να είναι σε θέση να σκεφτεί πιο ευέλικτα, είναι βασικό να ενδυναμώσουμε την ικανότητά του να ρυθμίζεται, να είναι στο εδώ και τώρα και να έχει κίνητρο να επικοινωνήσει, υποστηρίζει η συγγραφέας.

Η σκαλα του λογου

Για να εξηγήσει η Ginsburg τις έννοιες αυτές παρομοιάζει την ανάπτυξη του λόγου με μια μεγάλη ξύλινη σκάλα. Στα χαμηλά σκαλοπάτια βρίσκουμε την ρύθμιση, την συμμετοχή στο εδώ και τώρα, την αμοιβαιότητα. Στα μεσαία σκαλοπάτια είναι ο λόγος, οι λέξεις. Και στα σκαλοπάτια που βρίσκονται κοντά στην κορυφή είναι οι υψηλότερες γνωστικές δεξιότητες και λειτουργίες του λόγου και της σκέψης. 

Σημείο-κλειδί της σκάλας είναι το κάγκελο, που κατά την Ginsburg αντιπροσωπεύει το εσωτερικό κίνητρο του παιδιού. Το κάγκελο είναι πάντα εκεί, όμως το παιδί μπορεί να μην ξέρει πώς να κρατηθεί (ή να επιλέγει να μην κρατηθεί). 

Για ένα παιδί με αυτισμό, η Ginsburg θέλει να φανταστούμε ότι υπάρχουν ρωγμές και σπασίματα στα σκαλοπάτια. Το παιδί όσο ακόμα είναι στα χαμηλά σκαλιά, μπορεί να καταφέρνει να τα αποφεύγει χωρίς να κρατηθεί από το κάγκελο (χωρίς να έχει εσωτερικό κίνητρο). Αν και με δυσκολίες, μπορεί όμως να καταφέρει να προσπεράσει τα πρώτα σκαλιά (την ρύθμιση, την συμμετοχή) χωρίς να κρατιέται (χωρίς εσωτερικό επικοινωνιακό κίνητρο) και να φτάσει στα μεσαία (δηλαδή να μάθει να λέει λέξεις). Εδώ όμως τα πράγματα γίνονται πια πολύ δύσκολα. Δεν μπορεί το παιδί να αποφύγει τις κακοτοπιές χωρίς να κρατηθεί, ούτε μπορεί να φτάσει στα ψηλά σκαλοπάτια, κοντά στην κορυφή. Έτσι, αν το παιδί δεν μάθει να στηρίζεται στο κάγκελο (δηλαδή να έχει κίνητρο), θα μένει κολλημένο στα μεσαία σκαλοπάτια. Εκεί δηλαδή όπου έχει λίγο λόγο, λίγες λέξεις, αλλά δεν έχει όλες τις άλλες θεμελιώδεις δεξιότητες για επιτυχή κοινωνική, συναισθηματική και γνωστική ανάπτυξη, ούτε τρόπο να προχωρήσει πιο ψηλά.

Πρώτος μας στόχος, γράφει η Ginsburg, πρέπει να είναι το να ενισχύσουμε τα χαμηλότερα σκαλοπάτια για να σταθεροποιηθεί η σκάλα μας και να μάθουμε στο παιδί ότι ο ασφαλέστερος τρόπος να ανεβαίνει τη σκάλα είναι το να κρατιέται από το κάγκελο. Δηλαδή να καλλιεργήσουμε το εσωτερικό κίνητρο επικοινωνίας.

Ενδυναμωση των θεμελιων

Πώς ενισχύουμε τα χαμηλότερα σκαλοπάτια, τις θεμελιώδεις δεξιότητες της επικοινωνίας (ρύθμιση, συμμετοχή στο εδώ και τώρα) αλλά και πώς μαθαίνουμε στο παιδί να κρατιέται από το κάγκελο (εσωτερικό κίνητρο επικοινωνίας); Σύμφωνα με τη Ginsburg, αυτό επιτυγχάνεται με το να προκαλούμε ευχαρίστηση στο παιδί, να είμαστε αστείοι, να γελάμε μαζί του, να βρίσκουμε τρόπους να συνδεόμαστε.

Ας πούμε ότι στόχος μας είναι να αυξήσουμε τη βλεμματική επαφή του παιδιού. Πολλές θεραπευτικές μέθοδοι χρησιμοποιούν εξωτερικούς ενισχυτές, π.χ. λεκτική επιβράβευση (“τι ωραία που με κοιτάς!”), υλική επιβράβευση (“κάθε φορά που με κοιτάς, θα σου δίνω καραμέλα”), ή χειρονομίες επιβράβευσης (“κόλλα το!”). Πετυχαίνουν το στόχο “να μας κοιτάξει το παιδί”; Τις περισσότερες φορές, ναι. Όμως δεν πετυχαίνουν καμία εξέλιξη στο θεμέλιο: να μας κοιτάει το παιδί γιατί είναι εδώ, μαζί μας και θέλει να αλληλεπιδρά! Για την Ginsburg, δεν θέλουμε το παιδί να μας κοιτάξει στα μάτια γιατί θα του πούμε “μπράβο” ή γιατί θα του δώσουμε μια καραμέλα. Θέλουμε να μας κοιτάξει γιατί το θέλει από μόνο του, γιατί θέλει το ίδιο να αλληλεπιδράσει μαζί μας. Γιατί αυτό θα το κάνει να αισθανθεί όμορφα μέσα του. Θέλουμε να μας κοιτάξει γιατί είμαστε αστείοι. Ή γιατί εκείνη τη στιγμή του παρέχουμε ανακούφιση με κάποιον τρόπο, και θέλουμε να μας κοιτάξει για να μας το επικοινωνήσει αυτό. Κοινώς: θέλουμε να μας κοιτάξει επειδή η βλεμματική επαφή το συνδέει μαζί μας. Αυτό θέλουμε να είναι και το κίνητρο για την αλληλεπίδραση. Όχι η επιβράβευση.

Πώς όμως μπορούμε να βελτιώσουμε τη ρύθμιση, τη συμμετοχή στο εδώ και τώρα και τελικά το εσωτερικό κίνητρο για επικοινωνία; Δείτε στο δεύτερο μέρος του άρθρου μας (διαβάστε το εδώ) τις μεθόδους που χρησιμοποιούμε στη θεραπεία και που με κάποιες προσαρμογές μπορούν να πραγματοποιηθούν και στο σπίτι!

 

Aπό το 2003, η Θεραπευτική Ομάδα μας στο Λογοδίκτυο ακολουθεί το θεραπευτικό μοντέλο που περιγράφει η Ginsburg, αυτό δηλαδή που βασίζεται στη δημιουργία θεραπευτικής σχέσης με το παιδί, στο παιχνίδι, στην ποιοτική αλληλεπίδραση, με σταθερά εξαιρετικά αποτελέσματα σε επίπεδο ευελιξίας σκέψης. Οι προσεγγίσεις αυτού του τύπου λέγονται “relationship-based approaches” (προσεγγίσεις βασισμένες στη θεραπευτική σχέση) και χαρακτηριστικό πρόγραμμα που τις πρεσβεύει είναι το Floortime/DIR του Greenspan. Αν έχετε παιδί με ΔΑΦ, ελάτε να μας γνωρίσετε και να σας εξηγήσουμε λεπτομερώς την προσέγγισή μας. Οι συναντήσεις με την Επιστημονική Υπεύθυνη είναι πάντα δωρεάν!

Recent Posts

Leave a Comment