Σε αχαρτογραφητα…ψηφιακα νερα

 In Blog

Της Αναστασίας Σταγιάνου, Παθολόγου Λόγου & Ομιλίας και μαμάς τριών εφήβων 

 

Θα μοιραστώ μαζί σας έναν προβληματισμό που ίσως ηχήσει οικείος. Έχω δύο κορίτσια 12 ετών που τον Σεπτέμβριο ξεκίνησαν το Γυμνάσιο. Έως τώρα δεν είχαν κινητό. Πλέον σχεδόν όλες οι φίλες τους έχουν. Είναι ο Νο1 τρόπος επαφής και κοινωνικοποίησης, τρόπος επικοινωνίας με τους γονείς και εγγυητής ασφάλειας αν κάτι συμβεί στο δρόμο. Ο προβληματισμός μου είναι τι κάνω σαν μαμά; Τους αγοράζω κινητό, για όλους τους παραπάνω λόγους; ΄Η όχι, γιατί θέλω να τις κρατήσω στην εποχή της αθωότητας λίγο ακόμα. Και γιατί φοβάμαι την πρόωρη έκθεσή τους σε ψηφιακούς κινδύνους και τον αρνητικό αντίκτυπο αυτών στην ψυχολογία τους;

ΑΥΤΟΧΘΟΝΕΣ ΜΙΑΣ ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑΣ

Ας ξεκινήσουμε με μια παραδοχή: τα παιδιά μας είναι “αυτόχθονες” του ψηφιακού κόσμου. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι γεννήθηκαν μέσα στην ψηφιακή τεχνολογία, την ψηφιακή πληροφορία και τις άπειρες δυνατότητές της. Είναι εξοικειωμένα με αμέτρητα γκάτζετ και εφαρμογές που διευκολύνουν τη ζωή τους, απαιτούν την προσοχή τους, βοηθούν την επαφή τους με μακρινούς τόπους κι ανθρώπους, και χίλια άλλα πράγματα. Μπορεί να μην έχουν απαραίτητα πρόσβαση σε όλα αυτά (π.χ. λόγω ηλικίας), αλλά τους είναι σαφώς τόσο οικεία όσο ήταν η τηλεόραση και το τηλέφωνο για την αμέσως προηγούμενη γενιά.

Ταυτόχρονα όμως, γεννήθηκαν και στην αβεβαιότητα που προξενεί η ταχύτητα διείσδυσης των νέων τεχνολογιών. Γιατί μπορεί να ζούμε στην ψηφιακή εποχή, αλλά δεν έχουμε προλάβει να αφομοιώσουμε τι ακριβώς σημαίνει αυτό. Όλα τρέχουν γρηγορότερα από όσο μπορούμε να παρακολουθήσουμε και να ερευνήσουμε. Όπως λέει σε συνέντευξή του στο περιοδικό TIME  και ο Δρ. Barry Zuckerman, Καθηγητής Παιδιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Boston University, “τη δεκαετία του 1950, ήταν η τηλεόραση που έφερε τεράστιες αλλαγές στην οικογενειακή ζωή και έχουμε κάνει έρευνες για [τα αποτελέσματα από] την τηλεθέαση επί δεκαετίες. Τώρα η παρουσία της κινητής τεχνολογίας αυξάνεται ραγδαία και αλλάζει την οικογενειακή ζωή με τελείως διαφορετικό τρόπο. Είναι ζωτικής σημασίας να ερευνήσουμε την επίδρασή της, τόσο τα θετικά όσο και τα αρνητικά στοιχεία της.” Δυστυχώς ακόμα δεν έχουμε αρκετά σχετικά επιστημονικά δεδομένα.

ΠΑΛΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣ

Όπως συμβαίνει συχνά και ανθρώπινα, μέσα στο άγχος μας να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας ‘σωστά’ καταφεύγουμε σε παλιές, δοκιμασμένες συνταγές. Έτσι, επειδή εμείς μεγαλώσαμε με την μόνιμη επωδό “κλείσε την τηλεόραση”, μπορεί σήμερα να φωνάζουμε “κλείσε την οθόνη» (του τάμπλετ, του λάπτοπ, του κινητού)  χωρίς όμως να ξέρουμε ακριβώς γιατί. Ή επειδή εμείς παίζαμε σωρηδόν ηλεκτρονικά παιχνίδια και “μια χαρά βγήκαμε”, μπορεί να αφήνουμε τα παιδιά να παίζουν ένα διαδυκτιακό παιχνίδι χωρίς αντίληψη της διαφοράς του ηλεκτρονικού παιχνιδιού που παλιά παίζαμε μόνο οι 3 φίλοι στο σπίτι μας από αυτό που μπορεί να παίζει το παιδί μας με άγνωστους ανθρώπους στην άλλη άκρη της γης. Όμως δεν ισχύουν απαραίτητα ούτε οι φόβοι μας, ούτε οι βεβαιότητές μας: δεν είναι απαραίτητα κακή η οθόνη, αλλά το τι κάνω με αυτήν (αν έχω παρέα όταν την κοιτώ, αν σχολιάζω όσα βλέπω, αν με βοηθά να μάθω, αν με βοηθά να επικοινωνήσω). Όπως και αντίστοιχα δεν είναι «μια χαρά» αν το παιδί μας παίζει διαδυκτιακά με ανθρώπους που μπορεί να προσποιούνται ότι είναι συνομήλικοί του ενώ μπορεί να είναι ενήλικες με ύποπτους σκοπούς.

Ποιος λοιπόν θα μας βοηθήσει σε αυτόν τον κυκεώνα πληροφοριών; Ποιος θα μας πει αν τελικά πρέπει να επιτρέπουμε το διαδυκτιακό παιχνίδι; Αν πρέπει να δώσουμε το κινητό στα 12; Ή να επιτρέψουμε τα social media στα 13; Πώς θα μάθουμε τι είναι ασφαλές και τι επικίνδυνο;

Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΖΕΤΑΙ ΣΚΛΗΡΑ

Υπάρχουν καλά και κακά νέα. Τα καλά νέα είναι ότι διεξάγονται πολλές επιστημονικές έρευνες για τις επιπτώσεις της ψηφιακής εποχής πάνω στην παιδική/εφηβική ανάπτυξη και δημοσιεύονται διαρκώς νέα ευρήματα. Μπορείτε να βρείτε μια εκτενέστατη λίστα στο τέλος της εξαιρετικής μελέτης του 2017 (διαβάστε την εδώ) από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (Ο.Ο.Σ.Α.) σχετικά με την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων κατά την ψηφιακή εποχή. 

Τα κακά νέα είναι ότι παρά τα ευρήματα, σχεδόν όλες οι έρευνες σημειώνουν την ανάγκη για …περισσότερη έρευνα. Κι αυτό γιατί οι συγκεκριμένες τεχνολογίες/εφαρμογές δεν έχουν χρησιμοποιηθεί για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, άρα δεν υπάρχει ικανοποιητικός όγκος δεδομένων ώστε να μπορούν οι επιστήμονες να αποφανθούν με βεβαιότητα. Έτσι, στην πραγματικότητα αν και έχουμε ενδείξεις για αρκετά πράγματα, δεν υπάρχουν απόλυτες απαντήσεις στις ερωτήσεις μας για το ποιο είναι το σωστό και ποιο το λάθος, ποιο το ασφαλές και ποιο το επικίνδυνο. Μπορούμε μόνο να διαβάσουμε, να ενημερωθούμε και να προσπαθήσουμε με τη λογική μας να πάρουμε ως γονείς αποφάσεις που πιστεύουμε ότι είναι καλύτερες για τη δική μας οικογένεια. 

ΩΣ ΤΟΤΕ: ΜΕΤΡΟ ΚΑΙ ΟΡΙΑ

Το μεγάλωμα των παιδιών μας μέσα σε αυτόν το ταχύτατα εξελισσόμενο και χωρίς βεβαιότητες κόσμο, γίνεται μια τεράστια πρόκληση. Ωστόσο, με βάση τα όσα αρχίζουν να προκύπτουν από τις πρώτες έρευνες αλλά και την γνώση ότι τα όρια δημιουργούν στα παιδιά ασφάλεια και ηρεμία, ακούγεται λογικό να θέλουμε να πορευτούμε συντηρητικά και με γνώμονα το “μέτρον άριστον”. Αν δεν ξέρουμε πώς να κάνουμε την αρχή, μπορούμε να μιλήσουμε με τον Παιδίατρό μας ή να απευθυνθούμε για Συμβουλευτική Γονέων σε έναν Παιδοψυχολόγο ή Παιδοψυχίατρο που θα μας βοηθήσει να νοιώσουμε πιο έτοιμοι να προχωρήσουμε σε μια απόφαση και να την στηρίξουμε σθεναρά και οργανωμένα. Δείτε εδώ κάποιες από τις ιδέες που συχνά συζητάμε με γονείς στο Λογοδίκτυο:

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Το αισιόδοξο είναι ότι κάθε χρόνος που περνάει προσθέτει στη γνώση μας. Και είναι εξαιρετικά πιθανό μέσα στα επόμενα 5-10 χρόνια να έχουμε έναν ικανοποιητικό όγκο επιστημονικής έρευνας που να δείχνει τις επιπτώσεις των διαφορετικών μοντέλων ανατροφής. Μέχρι τότε, συνεχίζουμε όλοι να πειραματιζόμαστε και να μαθαίνουμε. Μαζί με τα παιδιά μας. Καλή δύναμη!

Το άρθρο αυτό είναι το δεύτερο από μια σειρά άρθρων του Λογοδικτύου που ασχολούνται με την πρόκληση του να μεγαλώνουμε παιδιά στην ψηφιακή εποχή. Διαβάστε εδώ το πρώτο στη σειρά, σχετικά με πρόσφατη δημοσκόπηση για τις συνήθειες των εφήβων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Recent Posts

Leave a Comment